O‘ZBEK TILIDA MUROJAAT BIRLIKLARINING PRAGMATIK VA MILLIY-MADANIY XUSUSIYATLARI
Article Sidebar
Main Article Content
Abstract
Ushbu maqolada o‘zbek tilida murojaat birliklarining pragmatik va milliy-madaniy xususiyatlari tahlil qilinadi. Murojaat birliklari muloqot jarayonida faqat kishiga yuzlanish vositasi sifatida emas, balki so‘zlovchi va tinglovchi o‘rtasidagi hurmat, yaqinlik, ijtimoiy masofa, yosh, jins, maqom, kasbiy mavqe hamda emotsional munosabatni ifodalovchi muhim lisoniy vosita sifatida namoyon bo‘ladi. Tadqiqotning maqsadi o‘zbek nutqida faol qo‘llanadigan murojaat shakllarining kommunikativ vazifalarini aniqlash va ularning milliy madaniyat bilan bog‘liq jihatlarini yoritishdan iborat. Maqolada tavsifiy, lingvopragmatik, kontekstual va milliy-madaniy tahlil metodlaridan foydalanildi. Tahlil jarayonida “aka”, “opa”, “uka”, “singlim”, “ota”, “ona”, “amaki”, “xola”, “ustoz”, “domla”, “otaxon”, “onaxon”, “bolam”, “qizim”, “o‘g‘lim”, “siz”, “sen” kabi birliklarning nutqiy vaziyatdagi vazifasi ko‘rib chiqildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, o‘zbek tilidagi murojaat birliklari xalqning nutq madaniyati, odob-axloq mezonlari, ijtimoiy munosabatlari va milliy mentalitetini aks ettiruvchi muhim pragmatik ko‘rsatkichlardir.
Article Details
Section
References
Hakimov M. O‘zbek pragmalingvistikasi asoslari. – Toshkent: Akademnashr, 2013. – 176 b.
2. Safarov Sh. Pragmalingvistika. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2008. – 286 b.
3. Mahmudov N. Til va madaniyat. – Toshkent: O‘zbekiston, 1992. – 96 b.
4. Mahmudov N. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi. – Toshkent: Fan, 1995. – 228 b.
5. Rasulov R. Umumiy tilshunoslik. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2010. – 248 b.
6. Yo‘ldoshev B. Badiiy matn lingvopoetikasi. – Samarqand: SamDU nashri, 2008. – 144 b.
7. Qo‘ng‘urov R., Begmatov E., Tojiyev Y. Nutq madaniyati va uslubiyat asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992. – 160 b.
8. Sayfullayeva R., Mengliyev B., Boqiyeva G., Qurbonova M., Yunusova Z., Abuzalova M. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2009. – 416 b.
9. Mirtojiyev M. O‘zbek tili semasiologiyasi. – Toshkent: Mumtoz so‘z, 2010. – 288 b.
10. Nurmonov A. Tanlangan asarlar. – Toshkent: Akademnashr, 2012. – 304 b.
11. Austin J. L. How to Do Things with Words. – Oxford: Oxford University Press, 1962. – 168 p.
12. Searle J. R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. – Cambridge: Cambridge University Press, 1969. – 203 p.
13. Leech G. Principles of Pragmatics. – London: Longman, 1983. – 250 p.
14. Brown P., Levinson S. C. Politeness: Some Universals in Language Usage. – Cambridge: Cambridge University Press, 1987. – 345 p.
15. Crystal D. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. – Oxford: Blackwell, 2008. – 529 p.